menu
 
Draag steeds een mondmasker en reserveer vooraf je bezoek. Klik hier en koop je tickets eenvoudig en snel online.
Twee Gentse iconen
download

Hoger resolutiebeeld nodig? Neem contact op met de bibliotheek.

deel op social media

Twee Gentse iconen

In het noorden van Gent, tussen de Gasmeterlaan en het Rabotpark, ontstaat momenteel een volledig nieuw stadsdeel: de Tondeliersite. Een groene long met ruimte voor wonen, werken, leven en ontspannen. Op diezelfde plek stond ooit de Compagnie du Gaz de Gand. Het was de derde gasfabriek in Gent, gebouwd in 1881. Vandaag herinneren enkel twee (van oorspronkelijk vijf) prachtige, historische gashouders nog aan het verleden van deze plek. Essentiële onderdelen van de toenmalige gasfabriek. Twee Gentse iconen. Eén van de gashouders wordt momenteel volledig gerestaureerd. De andere blijft eveneens een eyecatcher op deze nieuwe, bruisende plek in de stad.

Een gashouder is eigenlijk een grote voorraadtank voor gas dat in een gasfabriek uit steenkool wordt gewonnen. Dit kolengas, ontstaan bij verbranding van steenkool, werd oorspronkelijk gebruikt voor de verlichting van fabrieken en van gaslantaarns in de stad, bijvoorbeeld aan de voetgangersbrug over de Nieuwevaart. De gashouders waren buffervaten tussen productie en verbruik. Dag en nacht werd gas geproduceerd, maar enkel als het donker werd en de verlichting overal aanging, werd het gas in grote hoeveelheden gebruikt. In de gashouders werd het geproduceerde gas dus tijdelijk opgeslagen. Zodat er zeker genoeg gas zou zijn bij plotse vraag of bij een defect in de fabriek. 

In Gent bleven twee metalen skeletten van oude gashouders bewaard op de Tondeliersite. 

Gashouders waren cilindervormige tanks, gemaakt uit ijzer. De Gentse gashouders bestaan uit een gemetste kuip met water, en een omgekeerde metalen tank (dit noemen we de klok). Deze metalen tank wordt stabiel gehouden door de metalen ringvormige kolommenstructuur. Het geproduceerde gas werd in de klok gepompt. Het gewicht van de metalen klok wordt gedragen door het gas. Het principe is zoals je een omgekeerd bekertje gevuld met lucht op water houdt: gas en water houden elkaar in evenwicht. De gashouders hebben bovendien een telescopische klok. Dit wil zeggen dat ze kan uitschuiven als een verrekijker. Naarmate er meer gas in gepompt wordt, schuift de klok in segmenten omhoog. Bij veel productie en weinig afname stond de klok zeer hoog. Bij veel afname stond ze laag. Het was dus een bewegende machine, zeer herkenbaar. En het op en neer gaan van de klok weerspiegelt het leven in de stad, als een kloppend hart. 

In de eerste helft van de 20e eeuw waren gashouders courante bouwwerken. Ze kwamen voor over de hele wereld en in alle steden. Ook vandaag zie je in heel Europa nog gerenoveerde gashouders, gashouders die een nieuwe bestemming kregen of gewoon restanten van een gashouder. Voorbeelden vind je in Londen, Barcelona, Duisburg, Amsterdam, Wenen, Oberhausen… Sommige gashouders zijn van een ander type dan de gashouders in Gent. Vaak ook groter. In Gent staat er bijvoorbeeld geen gebouw omheen. Het is een functioneel ontwerp, zonder veel franjes, wat ook veiliger bleek te zijn in noodsituaties. 


De meeste gashouders voor publieke gasdistributie werden gesloopt na de introductie van aardgas in 1963. Antwerpen, Mechelen, Lier, Grimbergen… Enkel in Gent bleven twee metalen skeletten van oude gashouders bewaard op de Tondeliersite. Ze waren van groot belang in onze industriële ontwikkeling. Zonder gaslicht konden de fabrieken niet optimaal werken en was het nachtleven minder veilig op straat. De Gentse gashouders werden als monument beschouwd in 1995. Het zijn voortaan twee Gentse iconen. 

© Stad Gent 

Restauratie 

Van de twee Gentse gashouders wordt één gashouder dit jaar in zijn geheel gerestaureerd, waarbij de gasklok gedeeltelijk wordt opengemaakt met een kijkvenster zodat je het water en de houten steunstructuur kan zien en je je de werking ervan kan voorstellen. Het is een complexe restauratie, maar het eindresultaat wordt een indrukwekkend outdoor museumobject. De andere gashouder wordt opgevuld met zand en beplant met groen en wordt zo een deel van het omliggende park. Het metalen skelet blijft wel behouden als een soort arena die bijvoorbeeld ingezet kan worden als openluchtcinema. Na de restauratie zullen de gasklokken als een monument worden verlicht conform het Gentse lichtplan. 

Tijdens de restauratiewerken: zicht op de klok en de interne houtstructuur. © Dienst Monumentenzorg en Stadsarcheologie Gent 

Verhalen uit de collectie

De gasfabrieken van Gent
Op het einde van de 18e eeuw gaan steeds meer wetenschappers zich interesseren voor de samenstelling van de lucht,...
lees meer
De introductie van de...
Eeuwenlang wordt er gezocht naar manieren om arbeid te verrichten en te verlichten. Waar aanvankelijk vooral beroep...
lees meer

Meer uit deze collectie...

schrijf je in voor de nieuwsbrief

schrijf mij uit